Ông Phạm Văn Hiến, 60 tuổi, ở thôn 14, xã Ea Lê (Ea Súp), chống cuốc chỉ tay vườn điều rộng gần 2 ha, nói như than: "Năm ngoái, gia đình tui còn thu được gần 1 tấn điều hạt, năm nay chỉ ước chừng 2 tạ thôi. Nếu không có mấy sào lúa bù vào thì cả nhà đói mất". Với giá điều năm nay 14.000 đồng/kg, ông Hiến chỉ thu được gần 3 triệu đồng tiền bán điều, không đủ mua sắm, chi phí học hành cho 4 đứa con mà ông dự tính từ đầu năm.
Hầu hết những hộ trong thôn cùng trồng điều như ông Hiến đều lâm vào hoàn cảnh tương tự. Bà Nguyễn Thị Nhung ở thôn 4, xã Ia Rvê, nhận khoán chăm sóc vườn điều hơn 3 ha của một đơn vị quân đội đóng trên địa bàn cũng đang khốn khổ vì điều chỉ ra hoa mà không kết trái. Ia Rvê là xã mới thành lập ở sát biên giới Campuchia, chủ yếu gồm dân kinh tế mới từ Bến Tre lên lập nghiệp. Đất đai vùng Ia Rvê không phù hợp trồng cà phê, người dân chỉ trông mong vào cây điều. Thế nhưng chờ đợi 3 - 4 năm đến thời kỳ kinh doanh, cây điều xanh tốt là thế mà cứ như "điếc", nhiều người bảo là điều "siêu hoa". Nhiều đại lý thu mua hạt điều trên địa bàn Ea Súp lâm vào cảnh "đói" hàng. Bà Nguyễn Thị Sen, chủ đại lý nông sản Sen Tuyền ở thị trấn huyện, thở dài: "Năm ngoái thời điểm này đại lý mua được khoảng 500 tấn hàng, còn hiện giờ mua chưa tới 50 tấn".
Ông Nguyễn Đình Toản, Trưởng phòng Kinh tế huyện Ea Súp cho biết: Toàn huyện đã phát triển được gần 17.000 ha điều, trong đó một nửa diện tích là điều kinh doanh. Những năm trước dù năng suất thấp nhưng điều cũng là nguồn thu đáng kể cho nông dân nhưng 2 năm gần đây mất mùa liên tục. Mùa khô năm ngoái, vào thời gian điều ra hoa đã gặp gió lớn, rét đậm, sau đó mưa to, tất cả các vườn điều trong huyện đều chịu cảnh đậu quả kém. Đặc biệt, có hơn 10.000 ha điều "siêu hoa" của những đơn vị quân đội đầu tư cho dân các xã Ea Rôk, Ia J'lơi, Ia Rvê... trồng gần 5 năm nay vẫn chưa cho thu hoạch. Ông Toản cũng cho biết, chưa có cơ quan nào ở Đắk Lắk về nghiên cứu nguyên nhân của tình trạng này.
Trần Ngọc Quyền