Bước chuyển này giống như một sự thay đổi "cách thức tiếp cận" của Nhà Trắng đối với các vấn đề liên quan đến Iran vậy. Hãng tin AP hôm qua dẫn nguồn tin từ Chính phủ Mỹ cho hay Thứ trưởng Ngoại giao William Burns cùng đại diện EU Javier Solana sẽ tới văn phòng của LHQ ở Thụy Sĩ để gặp nhà đàm phán hạt nhân Saeed Jalili của Iran vào thứ bảy tuần này. Ông Burns là thứ trưởng đặc trách các vấn đề chính trị của Bộ Ngoại giao Mỹ. Về mặt thứ hạng, ở bộ này ông chỉ đứng sau Ngoại trưởng Condoleezza Rice và Thứ trưởng John Negroponte. Nói rõ về chức danh của ông Burns để thấy rằng lần này Chính phủ Mỹ đã cử một "ngôi sao" thực thụ đi tiếp xúc với phía Iran. Kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979 ở Iran, các cuộc tiếp xúc chính thức giữa quan chức hai nước là cực kỳ hiếm hoi.
Trước khi có quyết định được coi là "bước ngoặt" này, quan hệ giữa Mỹ (và Israel) với Iran đã trở nên cực kỳ căng thẳng. Sau khi có thông tin về các cuộc diễn tập không kích của Israel, Iran đã tổ chức tập trận tại cửa ngõ vịnh Persia. Phía Iran loan báo rằng họ đã thử tới 9 tên lửa tầm trung và tầm xa. Dù sau đó có thông tin rằng một số hình ảnh thử tên lửa là ngụy tạo, nhưng những chuyển động kiểu này đã khiến trục quan hệ giữa Iran và Mỹ trở nên căng thẳng. Nhiều người đã đề cập tới khả năng Mỹ cùng Israel sẽ mở một cuộc oanh kích vào Iran. Trước khả năng này, chính quyền Tehran khẳng định vũ khí của họ "đã sẵn sàng" giáng trả đối phương tại bất cứ địa điểm nào và vào bất cứ thời điểm nào. Phía Mỹ thì vẫn như mọi khi, nhấn mạnh giải quyết tranh cãi bằng con đường ngoại giao nhưng không loại bỏ giải pháp quân sự. Các trợ lý của ông Bush đã tuyên bố rằng Mỹ sẽ có hành động thích đáng để bảo vệ các đồng minh và lợi ích của họ tại khu vực Tây Nam Á. Chính vì thế, trong những ngày gần đây, các động thái của Mỹ, Israel và Iran được dư luận thế giới quan tâm đặc biệt.
Giữa lúc tình hình đang căng thì phía Mỹ đã phát đi một thông điệp đối thoại, đó là cử ông Burns sang Thụy Sĩ để gặp nhà đàm phán hạt nhân Jalili của Iran. Chương trình nghị sự của phía Mỹ sẽ không có gì nhiều. Hãng tin BBC dẫn lời một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho hay trong chuyến đi này, ông Burns sẽ đến "để nghe chứ không đàm phán" và lập trường bấy lâu của Mỹ, rằng Iran phải từ bỏ chương trình làm giàu uranium của mình trước khi ngồi vào đàm phán, vẫn không thay đổi. Trong khi đó, phía Iran thì vẫn khẳng định chương trình tinh chế uranium của họ là vì mục đích dân sự và họ sẽ không từ bỏ vì bất kỳ lý do gì.
Nói chung, những mâu thuẫn bấy lâu nay hoàn toàn không có hy vọng được giải quyết thông qua "chuyến đi đường đột" của ông Burns. Tuy nhiên, việc cử một quan chức ngoại giao cấp cao đi gặp đại diện Iran là động thái cho thấy người Mỹ đang tích cực hơn trên mặt trận ngoại giao. Một khi mà các nỗ lực cấm vận không đưa lại hiệu quả như mong muốn trong khi dùng vũ lực lại quá phiêu lưu thì bước đi mới của Chính phủ Mỹ là điều có thể dự đoán.
Đỗ Hùng